Góry Pieprzowe

 

Góry Pieprzowe

Na granicy miasta Sandomierz i gminy Dwikozy Wyżyna Sandomierska stromo schodzi w kierunku doliny Wisły. Jej krawędź stanowią dość strome w porównaniu do innych odcinków Wyżyny Sandomierskiej Góry Pieprzowe. Pod względem morfologicznym i ze względu na podobną budowę geologiczną jest to przedłużenie Gór Świętokrzyskich. Wisła dokonała przecięcia w łupkach kambryjskich pozostawiając za przeciwnym brzegiem odsłonięcie w miejscowości Pączek Gorzycki. Wobec tego morfologicznie ostatnia widoczna struktura Gór Świętokrzyskich zlokalizowana jest po prawej stronie Wisły. Góry Pieprzowe wznoszą się one około 50 metrów nad doliną Wisły, a w najwyższym punkcie osiągają 201 m n. p.m. Ich stoki posiadają orientację południową. Na tychże stokach występują wyłaniające się spod lessu odsłonięcia starszych warstw geologicznych. Rzeźba terenu w górach jest dość zróżnicowana. Występują liczne rynny erozyjne, które z kolei łączą się i przechodzą w rozcięcia erozyjne. Złuszczony łupek tworzy pod owymi rozcięciami żleby. Między systemami rozcięć ostają się lekkie „wybrzuszenia”. W bardzo dobrym stopniu widoczny jest układ skał. Można dostrzec pewien chaos w ich ułożeniu. Często skały ułożone są pionowo, co świadczy o intensywności ruchów górotwórczych w przeszłości.
Wszystkie występujące tam wąwozy są otwarte do doliny Wisły. Dnem jednego
z wąwozów płynie mały strumień uchodzący do jeziora będącego starorzeczem płynącej tam niegdyś rzeki. Cechą charakterystyczną utworów skalnych na zboczach jest niemalże całkowity brak roślinności. Odsłonięcia są praktycznie nagie, w zagłębieniach przy korzystnych warunkach bytuje roślinność kserotermiczna. W odpowiednio wymodelowane bruzdy erozyjne, a najczęściej na wierzchołki żlebów wkracza roślinność drzewiasta np. brzoza, dąb, a niekiedy charakterystyczna dla Gór Pieprzowych wiśnia karłowata. Często występują też gatunki drzew iglastych. Wierzch gór jest całkowicie przykryty lessem, tam też znajdują się bezpośrednio przylegające do krawędzi gór pola uprawne. Również na niektóre stoki zachodzi pokrywa lessowa, one z kolei są porastane przez roślinność stepową. Góry Pieprzowe zyskały miano „największego rosarium Europy”, gdyż ich żleby są schronieniem dla licznych gatunków róż, w tym dla endemita występującego tylko na terenie rezerwatu Gór Pieprzowych i nigdzie indziej – róży Kostrakiewicza.
Warstwy w profilu geologicznym Gór Pieprzowych nie są ułożone jednolicie, a wręcz przeciwnie bardzo silnie sfałdowane, przewrócone i w niektórych miejscach poprzecinane drobnymi uskokami. Dodatkowo określenie ich wzajemnego stosunku utrudnia brak skamieniałości w większości warstw. Na te i inne trudności w badaniu geologii tego obszaru wskazywał Samsonowicz. Wyróżnił on łupki:
a) łupki kwarcowo-mikowe o szaro-żółtawym kolorze łatwo łupiące się na cienkie płytki o równej powierzchni. Tę łupliwość nadaje im duża zawartość miki i jej równoległe ułożenie, co jest efektem działania na nie dużego ciśnienia. Oznacza to, że łupki kwarcowo-mikowe są skałami metamorficznymi i zarazem najstarszymi (ok. 500 mln lat) w kompleksie warstw budujących Góry Pieprzowe. W świetle dostrzec można na powierzchni niektórych płytek drobne punkty, są to ziarenka kwarcu. Te łupki nie zawierają skamieniałości.
b) Łupki ilaste posiadające ciemno-popielaty kolor z jasno-szarą rysą. Zawierają niewiele miki i jej blaszki są nierównomiernie rozmieszczone, dzięki temu skała nie jest łupliwa jak łupek kwarcowo-mikowy.
Wyróżnił także kwarcyty:
a) „kwarcyt” ciemno-szarego koloru składający się z drobnych ziaren kwarcu scementowanych silnie wapnistym lepiszczem. O obecności węglanu wapnia w lepiszczu świadczy wydzielanie dwutlenku węgla w jego reakcji z kwasem solnym. Skała posiada znaczną twardość. Samsonowicz odmówił tej skale miana kwarcytu. Uznał on za najlepszą nazwę dla niej „piaskowiec kwarcowo-wapienny”
b) Jasnoszary kwarcyt, bardzo zbity i twardy. Scementowany jest kwarcowym lepiszczem. Nie dochodzi do reakcji charakterystycznej po podziałaniu HCl, stąd też brak w tej skale węglanu wapnia.
Ze względu na południową ekspozycję stoków i ciemną barwę łupków skały są silnie nagrzewane przez Słońce, co prowadzi do ich termicznego łuszczenia się. Na tak spękane łupki działają opady atmosferyczne i wiatr co prowadzi odpowiednio do wymywania i wywiewania małych okruchów skalnych. Największy wpływ na erozję skał posiada jednak wietrzenie fizyczne powodowane przez rozszerzalność temperaturową wody. Zachodzi szczególnie zimą i wczesną wiosną, kiedy występują ujemne temperatury i częste roztopy. Może mieć ono miejsce w złuszczonych termicznie łupkach, bądź w skałach zacienionych przez roślinność. W drugim przypadku nie powstają okruchy o blaszkowatej formie, ale wskutek rozerwania skały średniej wielkości kamienie. Wietrzenie prowadzi do pojawiania się w skałach rozcięć erozyjnych łączących się z kolei w rynny. Kolejnym czynnikiem erozyjnym, choć mającym mniejszy wpływ na wietrzenie skał jest wietrzenie biologiczne. Skały w zasadzie są pozbawione roślinności, lecz w zagłębieniach bytuje roślinność kserotermiczna, gdzie znajduje miejsce do zaczepienia się. Niekiedy przez skały przebijają się korzenie większych drzew, najczęściej brzozy. W tychże zagłębieniach systemy korzeniowe roślin rozrastając się prowadzą do kruszenia łupków.

Wąwóz Świętej Królowej Jadwigi

 

Szczególnie rozpoznawalnym dla Sandomierza jest Wąwóz Świętej Królowej Jadwigi. Wąwóz znajduje się w południowo-zachodniej części miasta i łączy ulicę Królowej Jadwigi u wylotu z ulicą Staromiejską na górze. Swoją nazwę zawdzięcza królowej Jadwidze, która bywając w kościele świętego Jakubamiała przechadzać się po wąwozie. Jego długość wynosi 500 m, a wysokość przy wylocie około 10 m. Odcinek górny wąwozu posiada niewysokie i stosunkowo łagodne zbocza porośnięte drzewami i roślinnością krzewiastą. W miarę zbliżania się do środka ściany lessowe stają się coraz wyższe i urwiste. Można tu obserwować ciekawe zjawisko wyerodowania skały lessowej spomiędzy korzeni drzew, wobec czego systemy korzeniowe większości rosnących tu drzew są w dużej części odsłonięte. W wyniku silnej erozji, szczególnie po większych deszczach i ulewach materiał skalny na zboczach wąwozu obrywa się, czego przyczyny można upatrywać w zbyt słabym oparciu drzew w gruncie. W efekcie obrywów w ścianach powstają żleby, a u ich podnóży stożki usypiskowe. Następnie nagromadzony materiał jest spłukiwany dnem w dół wąwozu. Natomiast w dnie wskutek spływu wód z opadów atmosferycznych tworzą się kręte żłobiny. Ten wąwóz będący dawniej drogą przejezdną dziś udostępniony jest jedynie dla ruchu pieszego, co znacząco wpłynęło na jego formę. Po kilkudziesięciu latach wąwóz, który wcześniej przypominał głębocznicę nabrał nieco struktury V-kształtnej, co świadczy o gwałtowności procesów przeobrażeń krajobrazu na Wyżynie Sandomierskiej. Szczególnie po wielkich ulewach przeobrażenia te nabierają już nie ewolucyjnego, a wręcz rewolucyjnego charakteru, co Sandomierz miał okazję odczuć już wiele razy w swojej historii. Po deszczach dno wąwozu jest dość błotniste na co należy się przygotować planując tędy przechadzkę.

Zamek królewski w Chęcinach – skarb ziemi świętokrzyskiej

 

Jest jednym z cenniejszych zabytków ziemi świętokrzyskiej oraz atrakcją turystyczną, której w trakcie wycieczki po okolicy Kielc nie można pominąć. Chęciny i tutejszy zamek to wyjątkowe miejsce, które kusi ciekawym wyglądem oraz pełną tajemnic historią. Co każdy z nas powinien wiedzieć na temat tego obiektu?

Z kart historii- dzieje chęcińskiego zamku
Zamek w Chęcinach wzniesiony został na szczycie skalistego wzgórza, dzięki czemu jego ruiny do dziś dumnie wznoszą się nad centrum miasteczka. Kiedy dokładnie zbudowano zamek? Można przypuszczać, że prace związane z jego budową zapoczątkowano na przełomie XIII i XIV wieku. Pierwsze wzmianki na temat chęcińskiej warowni pojawiają się w dokumencie króla Władysława Łokietka, wydanym w początkach XIV wieku. Z dokumentu tego wynika, iż zamek w Chęcinach został przekazany Janowi Muskacie – biskupowi krakowskiemu, który stał się jednocześnie panem kilkunastu wsi leżących w rejonie współczesnych Chęcin. W XIV wieku zamek ten awansował i stał się siedzibą powiatu sądowego. Z czasem nabrał na znaczeniu, stając się miejscem wielu ważnych wydarzeń historycznych. To właśnie tu w XIV wieku odbywały się wielkie zjazdy możnowładców i rycerstwa, w trakcie których zapadało wiele ważnych dla przyszłości Polski decyzji. W połowie XIV wieku ukryto tu skarbiec archidiecezji gnieźnieńskiej, co jest najlepszym dowodem na to, jak potężną i cenioną twierdzą musiał być wówczas zamek w Chęcinach. Potwierdza to również fakt, iż później na chęcińskim zamku ukryty został skarbiec koronny. Zamek w Chęcinach odegrał też ważną rolę w okresie wojen z Krzyżakami, stając się jednym z tych miejsc, w których gromadzono polskie wojska. Tu również, w 1331 roku, zapoczątkowano tradycję polskich sejmów.
W połowie XIV wieku zamek w Chęcinach, odgrywający coraz ważniejszą rolę, został znacznie rozbudowany z woli Kazimierza Wielkiego. Efekt? Stał się on jedną z najpotężniejszych budowli obronnych na ziemiach polskich, której aż do XVII wieku nie udało się zdobyć siłą. W swych dziejach zamek pełnił różne funkcje. Służył m. in. jako więzienie, w którym przetrzymywano wrogów polskich królów uznanych za zagrożenie dla ich władzy. W I połowie XV wieku na zamku tym urzędowały rodziny królewskie, w tym królewskie wdowy. W gronie najważniejszych gości chęcińskiego zamku znalazła się królowa Bona, o której – ze względu na ogromne bogactwo – do dziś krąży tu wiele legend.
Od XVII wieku zamek traci na znaczeniu, od XVIII wieku popada w ruinę. Na szczęście już pod koniec XIX wieku doceniono wartość zamkowych ruin i podjęto kroki, dzięki którym udało się zamkowe pozostałości uchronić przed całkowitym zniszczeniem.

Spacerkiem po zamku – co warto zobaczyć?
Dziś zamek w Chęcinach to trwała ruina, która jest jedną z najważniejszych atrakcji turystycznych w rejonie Kielc. Co mogą tu zobaczyć turyści? Na uwagę zwiedzających zasługuje najstarsza część zamku, znana jako zamek górny. Ta część zamku ograniczona jest cylindrycznymi wieżami. Nieco młodszy jest zamek dolny, na terenie którego wyróżnia się czworoboczna baszta, wzniesiona w XV wieku. Zamek dolny miał pełnić funkcje gospodarcze, zatem to na jego dziedzińcu wydrążona została zamkowa studnia. Wykuta w skale, osiąga głębokość około 100 metrów. W trakcie zwiedzania zamku warto też zwrócić uwagę na ruiny budynku mieszkalnego, który do dziś może się pochwalić ciekawymi piwnicami. Wspaniale prezentują się też zamkowe baszty, dziś służące turystom jako punkty widokowe.

Chęciny to wspaniałe miasto, a panująca tu atmosfera może oczarować każdego. Wycieczki po tym pięknym miasteczku to szansa na ujrzenie wielu ciekawych zabytków oraz na odbycie wyjątkowej lekcji historii.

Busko-Zdrój: niezwykły kurort i jego skarby

Uzdrowisko Busko Zdrój-Świętokrzyskie

Jest idealnym miejscem dla tych, którym marzy się wypoczynek w pięknym otoczeniu, jest też miejscowością chętnie odwiedzaną przez tych, którzy chcą poprawić tan swego zdrowia. Busko-Zdrój to ciekawy kurort, który na mapie województwa świętokrzyskiego zajmuje miejsce bardzo ważne. Co warto wiedzieć na temat tej miejscowości?

Busko na mapie kraju
Busko-Zdrój przyciąga m. in. ciekawym położeniem. To znane uzdrowisko może się pochwalić korzystną lokacją na pograniczu Niecki Soleckiej i Garbu Pińczowskiego. Choć miasto to jest dość ważnym ośrodkiem przemysłowym, jego głównym skarbem pozostaje wspaniała atmosfera oraz klimat, dzięki któremu miejscowość ta świetnie radzi sobie jako popularny kurort. Jako uzdrowisko, jest Busko odwiedzane przede wszystkim przez osoby walczące z reumatyzmem i chorobami narządów ruchu, choć i walka z chorobami skóry zajmuje tu miejsce bardzo ważne.

Zarys historyczny
Busko-Zdrój to miejscowość, która może się pochwalić ciekawą historią. Pierwsze wzmianki na jej temat pochodzą z XII stulecia. Wiadomo, że w tym czasie Busko zaczęło się rozwijać jako osada rycerska, która w latach 40-tych XIII wieku stała się własnością klasztoru Norbertanek. W ich rękach Busko pozostało aż do kasaty klasztoru w 1819 roku. Przez wieki Busko mogło się rozwijać dzięki warzeniu soli, na co zezwalał mieszkańcom Buska przywilej królewski. W 1287 roku Busko otrzymało prawa miejskie, a od początku XV wieku –prawo do organizowania cotygodniowych targów. Rozwój produkcji sukna okazał się kolejnym czynnikiem wspierającym rozwój tego miasta, szczególnie w XV i XVI stuleciu. Niestety, jeszcze w XVI wieku Busko zaczyna tracić na znaczeniu. Odradza się dopiero w początkach XIX stulecia, kiedy to jego dzierżawcą zostaje generał Feliks Rzewuski. To w jego czasach Busko zaczyna się rozwijać jako znany kurort, mogący się pochwalić źródła solankowymi oraz mułami borowinowymi. Do dziś Busko-Zdrój jest miejscowością znaną głównie jako uzdrowisko, a piękna okolica i dobre zagospodarowanie sprawiają, że kuracjuszy zainteresowanych wypoczynkiem na jego terenie nie brakuje. Co można zobaczyć w Busku? Oto atrakcje, na które osoby spędzające w tym mieście urlop koniecznie powinny zwrócić uwagę.

Busko-Zdrój i jego atrakcje
Wśród tych zabytków, którym w trakcie wypoczynku na terenie tego uzdrowiska z pewnością warto się uważniej przyjrzeć, znajduje się kościół Niepokalanego Poczęcia NMP, należący dawniej do Norbertanek. Wzniesiony w latach 1592-1621, jest ciekawym przykładem architektury sakralnej oraz zabytkiem, który przypomina o dawnych właścicielach tego miasta. Dla osób, które cenią sobie sztukę barokową, wspaniałym doświadczeniem będzie możliwość zwiedzenia jego wnętrza. Warto też zwrócić uwagę na pobliskie zabudowania klasztorne, które swą obecną formę zyskały w pierwszej połowie XIX stulecia. Inną budowlą sakralną, której warto poświęcić swój czas, jest drewniany kościół cmentarny pw. św. Leonarda. To zabytek z końca XVII wieku oraz cenna perełka drewnianej architektury, obok której trudno przejść obojętnie. Z okresu między wojennego pochodzi jedna z nielicznych pamiątek po miejscowej społeczności żydowskiej. To bożnica, służąca obecnie jako siedziba kilku mniejszych sklepów. Ciekawym miejscem dla miłośników historii może się z kolei okazać willa „Polonia”, znana dziś przede wszystkim jako siedziba Muzeum Ziemi Buskiej. Dla kuracjuszy oraz dla tych, którzy chcą poczuć klimat tutejszego uzdrowiska, ważnym punktem w programie wycieczki po tej miejscowości będzie Park Zdrojowy, stworzony w latach 30-tych XIX stulecia. Na jego terenie można zobaczyć m. in. klasycystyczny gmach łazienek z 1836 roku.

Busko-Zdrój to ważny punkt na mapie województwa świętokrzyskiego oraz atrakcyjny kierunek wycieczki dla tych, którzy szukają ciekawych zabytków. Kto postanowi tu spędzić dłuższy urlop, z pewnością wiele zyska. Lecznicze wody i korzystny klimat sprawią, że wypoczynek na terenie tego kurortu przyniesie wiele korzyści i miłośnikom krajoznawstwa, i tym, którzy chcą poprawić stan swego zdrowia.

Polskie parki etnograficzne. Z wizytą w Tokarni świętokrzyskiej

 

Dla miłośników ludowej architektury województwo świętokrzyskie może się okazać ciekawym celem wycieczki. To tu znajduje się jeden z ciekawszych parków etnograficznych w Polsce, na terenie którego zgromadzono wiele cennych zabytków. Tokarnia i tutejszy skansen to ważne atrakcje turystyczne w górach świętokrzyskich, obok których nie można przejść obojętnie. Co można zobaczyć w tym miejscu?

Park Etnograficzny w Tokarni to jeden z ważniejszych oddziałów Muzeum Wsi Kieleckiej. To jednocześnie ważna atrakcja dla „dzieci podczas wycieczek zielonej szkoły jak również dla tych, którzy w okolicy Kielc szukają miejsca, na terenie którego można miło spędzić czas. Kto w czasie wycieczki po regionie świętokrzyskim odwiedzi to miejsce, ten z pewnością nie będzie żałować. Działający od 1977 roku skansen to wyjątkowa placówka muzealna, na terenie której nudzić się nie można. Można się tu zapoznać z kulturą i architekturą poszczególnych obszarów wchodzących w skład ziemi świętokrzyskiej. Jakie zabytki można tu zobaczyć?

Na terenie skansenu czeka na turystów kilka ciekawych sektorów, w gronie których znajduje się Sektor Małomiasteczkowy, na terenie którego można zobaczyć spichlerz z Chęcin, dom ze Skorzowa oraz chałupę z Szydłowa. W domach pochodzących z Wąchocka Muzeum wsi kieleckiej-tokarnia-świętokrzyskiemożna zobaczyć dawny sklep i zakład fotograficzny, zachwycić może też drewniany kościół z Rogowa. W Sektorze Wyżynnym zgromadzono takie atrakcje, jak kuźnia z Radoski, zagroda z Bukowskiej Woli oraz warsztat garncarski z Rędocina. W Sektorze Świętokrzyskim można ujrzeć m. in. wiatraki, zabytkowe stodoły i zagrody, wielką atrakcją jest tu również wiejska szkoła. W sektorze dworskim można zwiedzić i zabytkowy dwór, i spichlerze dworskie. Są tu również wiatraki, stanowiące bardzo ważną część świętokrzyskiego pejzażu.

Góry Świętokrzyskie

Góry Świętokrzyskie, świnia GóraGóry Świętokrzyskie są również znane jako kraina wysokich jodeł. Najwyższy szczyt to Łysica (595 n.p.m) znajdujący się na ogromnych przestrzeniach rozciągających się od Uralu po góry Harz. Na wschodnim krańcu pasma Gór Świętokrzyskich znajduje się Klasztor Benedyktynów, powołany z woli króla i dzięki jego hojności, w którym są przechowywane relikwie pochodzące z Drzewa Krzyżowego Męki Pańskiej. Przybycie czarnych mnichów z reguły św. Benedykta rozpoczęło misję szerzenia chrześcijaństwa na terenach oddających wówczas cześć pogańskim bóstwom. Również Św. Wojciech, brat z zakonu św. Benedykta, poniósł męczeńską śmierć za ewangelizację tych plemion.

W XIV wieku do klasztoru przybyły cząstki Drzewa Krzyżowego przywiezione przez św. Emeryka, księcia węgierskiego. Stąd Łysiec zaczął się nazywać Św. Krzyżem i był licznie odwiedzany przez pielgrzymów przybywających, by złożyć cześć przenajświętszym relikwiom. Przybywało tu wielu władców i ludzi ubogich, aby prosić o łaski, by odprawić pokutę, okazać skruchę, szukać pokrzepienia.  Dawniej nazywano je Górami Środkowopolskimi, Górami Sandomierskimi, a nawet polskimi Alpami ze względu na ich wiek (okres powstania ok. 500 mln lat temu), jednak ze względu na obecność czczonych relikwii Krzyża Świętego dawne nazwy wyparło określenie Góry Świętokrzyskie. Przez miliony lat natura pracowicie ukształtowała to miejsce, aby stało się godne przyjęcia relikwii Drzewa Krzyżowego Męki Pańskiej. Powstanie gór ma swój początek w kambrze, w pierwszym okresie ery paleozoicznej, około 500 milionów lat temu. Ostatecznym rzeźbiarzem był lodowiec w epoce ochłodzenia, około 2 milionów lat temu, który spłaszczył i obniżył szczyty i nadał im dzisiejszy profil, a ich stoki ozdobił malowniczymi kompozycjami skalnymi zwanymi gołoborzami.  Gołoborza już od samych początków obecności ludzi na tych terenach budziły pełną grozy wiarę, że są ruinami jakiejś pradawnej i potężnej oraz tajemniczej budowli.  Z biegiem czasu byłe miejsce kultu pogańskiego obrosło w legendę, przypisywano mu świętą aurę, traktowano jako miejsce cudowne, budzące radość, bojaźń, niosące nadzieję i pocieszenie; niezwykłe i magiczne.  Święty Krzyż jest jednym z nielicznych miejsc związanych z losami Polski i Polaków. Przez długie stulecia towarzyszył im w chwilach podniosłych, jak również w okresach pełnych tragicznych doświadczeń, upokorzeń i chwały, klęsk i heroicznych czynów.  By właściwie wyjaśnić dlaczego wzgórze wznoszące się 595 metrów n.p.m. nazywamy dwiema różnymi nazwami.  Pierwotna nazwa ludowa brzmiały Łysiec, ale gdy autorzy łacińskich dokumentów próbowali ją przełożyć, napotykali na kłopoty i dlatego dla uproszczenia mówili o Calvus Mons (Łysa Góra).

Zbiornik Wodny Chańcza

Zbiornik Chańcza ŚwiętokrzyskieWoda przy brzegach zbiornika Chańcza nie jest w całości zarośnięta roślinnością. Pozwala to do skorzystania  z wody zarówno chcących łowić ryby jak i miłośnikom plażowania i kąpieli. Wśród wielu odcinków nie pokrytych roślinnością można napotkać miejsca na plażowanie jak również plaże z piaszczystym dnem. W południowej części zalewu znajduje się tama która daje możliwość podziwiania unikatowej panoramy całego zbiornika.

Odległość od agroturystyka: 5 km